काठमाडौँ । नेपालको राजनीतिमा पछिल्लो समय देखिएको समीकरण र स्थिरताको वातावरणले आम नागरिक र व्यवसायीहरूमा सकारात्मक आशा जगाए पनि पुँजी बजार (नेप्से) मा भने यसको उल्टो प्रभाव देखिएको छ।

राजनीतिक स्थिरता कायम हुँदा बजारले लय समात्ने आम लगानीकर्ताको अपेक्षा विपरीत नेपाल स्टक एक्सचेन्ज सूचक लगातार ओरालो लागिरहेको छ।

सेयर बजार विश्लेषक र आर्थिक विज्ञहरूका अनुसार राजनीतिक वातावरण स्थिर हुनु बजारका लागि सकारात्मक पक्ष भए पनि बजारका आन्तरिक प्राविधिक पक्ष, नीतिगत कढाइ, र वित्तीय सूचकहरू अनुकूल नहुँदा बजारमा निरन्तर संकुचन देखिएको हो। राजनीतिक स्थिरताका बावजुत पनि सेयर बजार ओरालो लाग्नुका मुख्य कारणहरू निम्नलिखित छन्ः

१. बैंकहरूको खराब कर्जा र गैर–बैंकिङ सम्पत्तिमा वृद्धि
पछिल्लो समय वित्तीय प्रणालीमा तरलता पर्याप्त भए पनि बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको खराब कर्जा उल्लेख्य रूपमा बढेको छ। खराब कर्जा असुली सुस्ताउँदा बैंकहरूको गैर–बैंकिङ सम्पत्ति झन्डै ४६ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। यसले गर्दा बैंकहरूको खुद नाफा र लाभांश वितरण क्षमतामा प्रत्यक्ष असर परेको छ, जसको नकारात्मक प्रभाव सेयर बजारको मेरुदण्ड मानिने बैंकिङ उपसमूहमा स्पष्ट देखिएको छ।

२. राष्ट्र बैंकको नीतिगत निरन्तरता र कर्जा संकुचन
लगानीकर्ताहरूले नेपाल राष्ट्र बैंकबाट मौद्रिक नीति वा आन्तरिक समीक्षामार्फत सेयर धितो कर्जाको सीमा (जस्तै २० करोडको क्याप) तथा जोखिम भारमा ठुलो खुकुलोपनाको अपेक्षा गरेका थिए। तर, राष्ट्र बैंकले वित्तीय स्थायित्वलाई प्राथमिकता दिँदै नीतिमा तत्काल ठुलो हेरफेर नगरेका कारण बजारमा आक्रामक रूपमा ठुलो पुँजी भित्रिन सकेको छैन।

३. लगानीकर्ताको खस्किँदो मनोबल र पर्ख र हेरको अवस्था
बजार निरन्तर घट्न थालेपछि आम सर्वसाधारण र ठुला लगानीकर्ता दुवैमा उत्साहको कमी देखिएको छ। प्राविधिक रूपमा नेप्से सूचक महत्त्वपूर्ण मनोवैज्ञानिक विन्दुहरू (जस्तै २,७०० को तह) भन्दा तल ओर्लिएपछि बजार ’बियरिस’ प्रवृत्तितर्फ उन्मुख भएको आशंकामा लगानीकर्ताहरू “पर्ख र हेर“ को रणनीतिमा लागेका छन्। यसले गर्दा दैनिक कारोबार रकममा समेत संकुचन आएको छ।

४. बजारमा सेयरको अत्यधिक आपूर्ति
विगत केही समययता जलविद्युत, उत्पादनमूलक क्षेत्र, र अन्य विधाका कम्पनीहरूको ठुलो संख्यामा आईपीओ तथा हकप्रद सेयर बजारमा थपिएका छन्। बजारमा मागको तुलनामा सेयरको आपूर्ति अत्यधिक बढेका कारण पनि मूल्य समायोजन भई समग्र सूचक तल झर्न पुगेको हो।

५. पछिल्ला राजनीतिक तथा कानुनी घटनाक्रम
राजनीतिक नेतृत्व स्थिर देखिए पनि भर्खरै केही पूर्व उच्चपदस्थ अधिकारीहरूको पक्राउ र केही प्रवद्र्धकहरू माथिको कानुनी कारबाहीका कारण कम्पनीहरूको साख ’नेगेटिभ वाच’ मा परेको छ। यस्ता घटनाक्रमले ठुला लगानीकर्ता र संस्थागत लगानीकर्तालाई थप सतर्क र सचेत बनाएको छ।

राजनीतिक स्थिरताको बावजुत  मात्र सेयर बजार बढ्दैन। बजारका लागि नीतिगत स्पष्टता, सस्तो ब्याजदरमा सहज कर्जा प्रवाह, र कम्पनीहरूको वित्तीय स्वास्थ्य बलियो हुन जरुरी छ। अहिले बजारले प्राविधिक र नीतिगत सुधार पर्खिरहेको छ।राजनीतिक स्थिरताले नीतिगत निरन्तरताको ग्यारेन्टी गरे पनि बजारलाई गति दिन आर्थिक सूचकहरू नै बलिया हुनुपर्छ। आगामी दिनमा आउने नयाँ मौद्रिक नीति, बैंकहरूको आगामी त्रैमासिक प्रतिवेदन, र नियामक निकाय धितोपत्र बोर्ड तथा राष्ट्र बैंकको कदमले नै सेयर बजारको भावी दिशा तय गर्ने देखिन्छ।