काठमाडौँ । हामीमध्ये धेरैलाई लाग्न सक्छ, “एकैछिन त रिसाएको हो नि, के फरक पर्छ र?“ तर चिकित्सा विज्ञान र मनोविज्ञानका हालैका अध्ययनहरूले के देखाएका छन् भने, हाम्रो मस्तिष्क र शरीरका लागि ’एकैछिनको रिस’ पनि निकै महँगो पर्न सक्छ। रिस उठ्नु एक प्राकृतिक मानवीय संवेग भए तापनि यसले शरीरमा तत्कालै र दीर्घकालीन रूपमा गम्भीर नकारात्मक असरहरू निम्त्याउँछ।

एकैछिन रिसाउँदा हाम्रो शरीरमा के–के परिवर्तन हुन्छन्? आउनुहोस्, यसको भित्री पाटोलाई बुझौँः
१. मुटुमा तत्कालै उच्च तनाव 
जब हामी रिसाउँछौँ, हाम्रो शरीर ’फ्लाइट अर फाइट’ मोडमा जान्छ। यसले गर्दा शरीरमा एड्रेनालिन र कोर्टिसोल  जस्ता तनाव उत्पन्न गर्ने हर्मोनहरू तीव्र रूपमा उत्सर्जन हुन्छन्।

रक्तचाप र धडकनमा वृद्धिः अचानक मुटुको धडकन तीव्र हुन्छ र रक्तनलीहरू खुम्चिन्छन्, जसले गर्दा रक्तचाप  ह्वात्तै बढ्छ।

हर्ट अट्याकको जोखिमः मुटुरोग विशेषज्ञहरूका अनुसार, अत्यधिक रिसाएको २ घण्टाभित्र हर्ट अट्याक वा स्ट्रोक हुने सम्भावना सामान्य अवस्थाभन्दा दोब्बरले वृद्धि हुन्छ।

२. मस्तिष्कको नियन्त्रण गुम्नु 
रिसको गम्भीर असर हाम्रो सोच्ने र निर्णय गर्ने क्षमतामा पर्छ।

रिसाएको बेला मस्तिष्कको ’एमिग्डाला’ भन्ने भाग बढी सक्रिय हुन्छ, जसले तत्कालै प्रतिक्रिया जनाउन बाध्य पार्छ।

यसले गर्दा सही र गलत छुट्याउने मस्तिष्कको अघिल्लो भाग निष्कृय जस्तै बन्छ। त्यसैले मानिसले एकैछिनको रिसमा यस्तो निर्णय वा गल्ती गर्छ, जसको पछुतो जीवनभर हुन सक्छ।

३. रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतामा ह्रास 
हामीलाई लाग्न सक्छ कि रिस शान्त भएपछि सबै कुरा सामान्य भयो। तर वैज्ञानिकहरूका अनुसार, मात्र ५ मिनेटको तीव्र रिसले हाम्रो शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतालाई ४ देखि ५ घण्टासम्म कमजोर बनाइदिन्छ। यो समयमा शरीरमा भाइरस र ब्याक्टेरियासँग लड्ने एन्टिबडी  को स्तर निकै घट्छ, जसले गर्दा मानिस सजिलै बिरामी पर्न सक्छ।

४. पाचन प्रणालीमा गडबडी 
मस्तिष्क र पेटको सीधा सम्बन्ध हुन्छ। रिसाएको बेला केन्द्रीय स्नायु प्रणालीले पाचन प्रक्रियालाई सुस्त वा बन्द गरिदिन्छ किनभने शरीरको सम्पूर्ण ऊर्जा रिससँग लड्नतर्फ केन्द्रित हुन्छ। यसले गर्दाःग्यास्ट्रिक, अपच, वा पेट दुख्ने समस्या तत्कालै देखिन सक्छ। दीर्घकालमा यसले आन्द्राको समस्या समेत निम्त्याउँछ।

विज्ञहरु भन्छन् “रिस आउनु स्वाभाविक हो, तर यसलाई व्यक्त गर्ने तरिका महत्त्वपूर्ण छ । रिस उठेको बेला तुरुन्तै प्रतिक्रिया नजनाई १ देखि १० सम्म गन्ने, लामो र गहिरो श्वास लिने, वा उक्त स्थानबाट केही बेरका लागि टाढा जाँदा शरीरलाई हानिकारक हर्मोनको बाढीबाट जोगाउन सकिन्छ।“

तसर्थ, एकैछिनको रिसले सम्बन्धहरू मात्र बिगार्दैन, यसले हाम्रो शरीर भित्र एउटा सानो भूकम्प नै ल्याइदिन्छ। त्यसैले, आफ्नो मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्यका लागि रिसलाई दबाउने वा विस्फोट गराउने भन्दा पनि यसलाई व्यवस्थापन गर्न सिक्नु जरुरी देखिन्छ ।