काठमाडौँ।  पछिल्लो समय व्यस्त जीवनशैली, मानसिक तनाव र बदलिँदो खानपानका कारण अत्यधिक टाउको दुख्ने समस्याबाट पीडित हुनेहरूको सङ्ख्या दिनानुदिन बढ्दै गएको छ। सामान्यतया टाउको दुख्नुलाई मानिसहरूले हल्का रूपमा लिने गरे पनि कतिपय अवस्थामा यो गम्भीर स्वास्थ्य समस्याको संकेत हुन सक्छ।

चिकित्सकहरूका अनुसार टाउको दुखाइ आफैंमा एउटा रोग मात्र नभएर शरीरभित्र भइरहेका अन्य गडबडीहरूको लक्षण पनि हो।

अत्यधिक टाउको दुख्नुका प्रमुख कारणहरू
टाउको दुखाइलाई मुख्यतया दुई भागमा वर्गीकरण गरेर हेर्न सकिन्छः प्राइमरी (जसमा अन्य कुनै भित्री रोग हुँदैन) र सेकेन्डरी (जुन अन्य रोगका कारण हुन्छ)। अत्यधिक टाउको दुख्नुका मुख्य कारणहरू निम्नलिखित छन्ः

माइग्रेनः यो अत्यधिक टाउको दुख्ने सबैभन्दा आम कारण हो। यसमा टाउकोको एक भाग (आधा भाग) कडा रूपमा दुख्छ र यसको साथै वाकवाकी लाग्ने, बान्ता हुने तथा उज्यालो र ठूलो आवाज सहन नसकिने हुन्छ।

तनाव.. अत्यधिक कार्यबोझ, मानसिक तनाव वा अनिन्द्राका कारण टाउकोको दुवैतिर कसिलो गरी बाँधिए जस्तो भएर दुख्ने गर्दछ।

क्लस्टर टाउको दुखाइ .. यो अत्यधिक र तीव्र खालको दुखाइ हो, जुन प्रायः एउटा आँखाको वरिपरि वा पछाडिको भागमा केन्द्रित हुन्छ। यो निश्चित समय वा ऋतुमा पटक–पकट हुन सक्छ।

साइनोसाइटिसः पिनासका कारण निधार, गाला र नाकको आसपासको भागमा अत्यधिक दुखाइ महसुस हुन्छ।

उच्च रक्तचापः रक्तचाप अचानक निकै उच्च हुँदा टाउकोको पछाडिको भाग भारी हुने र अत्यधिक दुख्ने गर्छ।

मस्तिष्क सम्बन्धी गम्भीर समस्याः विरलै अवस्थामा मस्तिष्कमा ट्युमर हुनु, रगत जम्नु (स्ट्रोक) वा मेनिन्जाइटिस (मस्तिष्कको झिल्लीको संक्रमण) का कारण पनि असह्य टाउको दुख्न सक्छ।

कस्तो अवस्थामा तुरुन्त अस्पताल जाने?
यदि टाउको दुखाइका साथै निम्नलिखित लक्षणहरू देखिएमा यसलाई ’रेड फ्ल्याग’ वा खतराको संकेत मान्नुपर्छ र तुरुन्त चिकित्सकको परामर्श लिनुपर्छः

अचानक असाध्यै कडा टाउको दुख्ने (जुन जीवनमै पहिलो पटक महसुस भएको होस्)

टाउको दुखाइसँगै उच्च ज्वरो आउने वा घाँटी कडा हुने (ननिहुरिने)

आँखा धमिलो देखिने, एउटा वस्तु दुईवटा देखिने वा बोली लरबरिने

शरीरको एक भाग वा हातखुट्टा कमजोर वा सुन्निएको महसुस हुने

टाउकोमा चोट लागेपछि अत्यधिक टाउको दुख्न सुरु हुने

बच्ने उपाय र सावधानीहरू
सामान्य र प्राथमिक प्रकारका टाउको दुखाइबाट बच्न जीवनशैलीमा सुधार ल्याउनु आवश्यक छः

पर्याप्त निन्द्रा र आरामः दैनिक ७ देखि ८ घण्टा गहिरो निन्द्रा लिनु आवश्यक छ। असमयमा सुत्ने र उठ्ने बानीले माइग्रेन बढाउन सक्छ।

तनाव व्यवस्थापनः ध्यान, योग, र लामो सास फेर्ने व्यायाम ले मानसिक तनाव कम गर्छ।

खानपानमा ध्यानः शरीरमा पानीको कमी हुन नदिन दैनिक प्रशस्त पानी पिउनुपर्छ। खाली पेट बस्ने, बढी चिया, कफी वा मदिरा सेवन गर्ने बानीले पनि टाउको दुखाइ निम्त्याउँछ।

स्क्रिन टाइम घटाउनेः मोबाइल, कम्प्युटर वा टिभीको अत्यधिक प्रयोगले आँखामा दबाब परी टाउको दुख्ने हुँदा समय–समयमा विश्राम लिनुपर्छ।

टाउको दुख्यो भन्दैमा जथाभावी ’पेनकिलर’ (दुखाइ कम गर्ने औषधि) किनेर खाने बानी अत्यन्तै हानिकारक हुन्छ। औषधिको बढी प्रयोगले पछि गएर ’मेडिकेसन ओभरयुज टाउको दुखाइ’ निम्त्याउन सक्छ। त्यसैले, टाउको दुखाइ बारम्बार र अत्यधिक भएमा तुरुन्त न्युरोलोजिस्ट वा सम्बन्धित चिकित्सकलाई देखाई सही निदान र उपचार गर्नु नै बुद्धिमानी हुन्छ।