काठमाडौँ ।पछिल्लो समय नेपाली बजारमा, विशेष गरी सहरीया युवाहरूमाझ ‘थ्रिफ्ट स्टोर’ (Thrift Store) भन्ने शब्द निकै लोकप्रिय बनिरहेको छ। सामाजिक सञ्जाल इन्स्टाग्राम र टिकटक खोल्ने हो भने थ्रिफ्टिङ (Thifting) सम्बन्धी सयौँ भिडियो र पेजहरू सजिलै भेटिन्छन्। तर, वास्तवमा के हो त थ्रिफ्ट स्टोर र नेपालमा यसको अवधारणा कसरी अगाडि बढिरहेको छ?

के हो थ्रिफ्ट स्टोर?
सरल भाषामा भन्नुपर्दा, थ्रिफ्ट स्टोर भनेको सेकेन्ड ह्यान्ड (प्रयोग भइसकेका) वा पुराना तर राम्रो अवस्थामा रहेका सामानहरू सस्तो मूल्यमा पाइने पसल हो। यसमा कपडा, जुत्ता, झोलादेखि लिएर किताब र घरका सजावटका सामानहरू समेत बिक्रीका लागि राखिन्छन्।

यो कुनै पुराना वा च्यातिएका कपडा बेच्ने ठाउँ होइन। थ्रिफ्ट स्टोरमा राखिने सामानहरूलाई राम्रोसँग धोएर, आइरन गरेर र स्यानिटाइज गरेर, बिल्कुलै नयाँ जस्तै बनाएर मात्र डिस्प्लेमा राखिन्छ। धेरैजसो अवस्थामा ब्रान्डेड र बहुमूल्य कपडाहरू निकै कम मूल्यमा पाउनु नै यसको मुख्य विशेषता हो।

नेपालमा थ्रिफ्ट स्टोरको अवधारणा र सुरुवात
नेपालमा पुराना सामान वा कपडा अरूलाई दिने वा प्रयोग गर्ने चलन नयाँ भने होइन। परिवारमा ठुला दाइ–दिदीका कपडा साना भाइ–बहिनीले लगाउने संस्कार नेपाली समाजमा पहिलेदेखि नै थियो। तर, यसलाई व्यावसायिक रूप दिने र ’ब्रान्ड’ का रूपमा स्थापित गर्ने काम भने हालैका वर्षहरूमा भएको हो।

नेपालमा विशेष गरी सन् २०२० को कोभिड–१९ महामारी र बन्दाबन्दी (Lockdown) पछि थ्रिफ्ट स्टोरहरूको अवधारणाले ठुलो फड्को मार्यो। अनलाइन व्यवसायको लहरसँगै धेरै युवाहरूले इन्स्टाग्राम पेजमार्फत थ्रिफ्ट स्टोरहरू सुरु गरे। अहिले काठमाडौँ उपत्यकालगायत देशका प्रमुख सहरहरूमा अनलाइन मात्र नभई भौतिक (Physical) थ्रिफ्ट स्टोरहरू समेत सञ्चालनमा आइसकेका छन्।

किन लोकप्रिय बन्दैछ यो अवधारणा?
नेपाली बजारमा थ्रिफ्ट स्टोरहरू लोकप्रिय हुनुका पछाडि मुख्य तीनवटा कारणहरू छन्ः

किफायती मूल्य (Affordability)ः महँगो ब्रान्डेड कपडा किन्न नसक्ने विद्यार्थी र युवा पुस्ताका लागि थ्रिफ्ट स्टोरहरू वरदान सावित भएका छन्। हजारौँ पर्ने कपडाहरू यहाँ केही सय रुपैयाँमै उपलब्ध हुन्छन्।

दिगो फेशन (Sustainable Fashion)ः विश्वभरि नै ’फास्ट फेशन’ का कारण पर्यावरणमा नकारात्मक असर परिरहेको छ। कपडा उत्पादन गर्दा ठुलो मात्रामा पानी र रसायनको प्रयोग हुन्छ। पुरानै कपडालाई पुनः प्रयोग (च्भगकभ) गर्दा फोहोर व्यवस्थापनमा मद्दत पुग्छ र पर्यावरण जोगिन्छ। पर्यावरणप्रति सचेत युवाहरू यसैकारण थ्रिफ्टिङतर्फ आकर्षित भइरहेका छन्।

एन्टिक र युनिक स्टाइल (Unique Style)ः थ्रिफ्ट स्टोरमा प्रायः एउटा डिजाइनको एउटा मात्र कपडा हुन्छ। त्यसैले, अरूभन्दा फरक र ’भिन्टेज’ (Vintage) लुक मन पराउनेहरूका लागि यो उत्कृष्ट गन्तव्य बनेको छ।

चुनौती र आगामी सम्भावना
नेपालमा थ्रिफ्ट स्टोरको बजार बढ्दो क्रममा रहे पनि केही चुनौतीहरू अझै कायम छन्। नेपाली समाजमा अझै पनि ’अरूले लगाएको कपडा लगाउनु हुँदैन’ वा ’सेकेन्ड ह्यान्ड सामान किन्नु प्रतिष्ठाको विषय हो’ भन्ने सोच पूर्ण रूपमा हटिसकेको छैन। कतिपय अवस्थामा गुणस्तरीय सामान संकलन (Sourcing) गर्नु पनि सञ्चालकहरूका लागि चुनौतीपूर्ण हुन्छ।

तर, बदलिँदो पुस्तासँगै यो सोच तीव्र गतिमा परिवर्तन भइरहेको छ। थ्रिफ्टिङ अब केवल बाध्यता वा गरिबीको पहिचान रहेन, बरु यो एउटा ’ट्रेन्ड’ र ’स्मार्ट सपिङ’ को माध्यम बनेको छ।

नेपालमा थ्रिफ्ट स्टोरको अवधारणाले फेशन उद्योगलाई मात्र नयाँ रूप दिएको छैन, यसले युवाहरूमाझ उद्यमशीलताको नयाँ ढोका समेत खोलेको छ। आर्थिक रूपमा किफायती र वातावरणीय रूपमा दिगो भएकाले नेपालमा थ्रिफ्ट संस्कृतिको भविष्य निकै उज्ज्वल देखिन्छ।