काठमाडौँ । आजभोलिको व्यस्त जीवनशैली, लामो कार्यघन्टा र बढ्दो सहरीकरणका कारण मानिसहरूको खानपानको समय तालिका निकै प्रभावित भएको छ। विशेषगरी, बेलुका ढिलो गरी खाना खाने( Late-night dinner) बानी धेरैको दैनिकी बनिसकेको छ। तर, स्वास्थ्यविद्हरूका अनुसार बेलुका अबेर खाना खाने यो बानी स्वास्थ्यका लागि मन्द विष (Slow Poison) सरह सावित हुन सक्छ।

हाम्रो शरीरको एउटा निश्चित प्राकृतिक घडी हुन्छ, जसलाई ’सर्काडियन रिदम’ (Circadian Rhythm) भनिन्छ। सूर्यास्तपछि शरीरको पाचन प्रणाली सुस्त हुन थाल्छ। यस्तो अवस्थामा अबेर खाना खाँदा शरीरले त्यसलाई राम्रोसँग पचाउन सक्दैन, जसका कारण विभिन्न अल्पकालीन र दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्याहरू निम्तिने गर्छन्।

बेलुका अबेर खाना खाँदा स्वास्थ्यमा पर्ने मुख्य असरहरू यसप्रकार छन्ः

१. पाचन प्रक्रियामा गडबडी र एसिडिटी
अबेर राति खाना खाने बित्तिकै सुत्ने गर्नाले खाएको खाना अन्ननलीतिरै फर्किने गर्छ। यसले गर्दा छाती पोल्ने (Acid Reflux), अमिलो पानी आउने, ग्यास्ट्रिक, र अपच जस्ता समस्याहरू देखा पर्छन्।

२. तौल बढ्ने र मोटोपन
रातिको समयमा शरीरको मेटाबोलिजम (Metabolism) एकदमै सुस्त हुन्छ। ढिलो खाना खाँदा त्यसमा भएको क्यालोरी ऊर्जामा परिणत हुन पाउँदैन र शरीरमा बोसोको रूपमा जम्मा हुन थाल्छ। यसले तीव्र रूपमा तौल बढाउँछ र मोटोपनको शिकार बनाउँछ।

३. मुटु रोग र उच्च रक्तचापको जोखिम
विभिन्न अनुसन्धानहरूका अनुसार राति ढिलो खाना खाँदा शरीरको रक्तचाप (Blood Pressure) नियन्त्रण बाहिर जान सक्छ। रातिको समयमा रक्तचाप प्राकृतिक रूपमा कम हुनुपर्छ, तर अबेर खाना खाँदा यो प्रक्रिया बिग्रिन्छ, जसले गर्दा मुटुको रोग र हृदयाघात (Heart Attack) को जोखिम उल्लेख्य रूपमा बढ्छ।

४. रगतमा चिनीको मात्रा बढ्ने (मधुमेह)
अबेर राति खाना खाँदा शरीरमा इन्सुलिनको सन्तुलन बिग्रिन्छ। यसले गर्दा रगतमा ग्लुकोजको मात्रा बढ्न गई ’टाइप–२ मधुमेह’ (Diabetes) हुने सम्भावना निकै उच्च रहन्छ।

५. अनिन्द्रा र मानसिक तनाव
भारी भोजन गरेलगत्तै सुत्दा शरीरले खाना पचाउन बढी मिहिनेत गर्नुपर्ने हुन्छ। जसका कारण गहिरो निद्रा पर्दैन। निद्रा पूरा नहुँदा भोलिपल्ट अल्छी लाग्ने, छटपटी हुने, र मानसिक तनाव (Anxiety) बढ्ने जस्ता समस्या देखिन्छन्।

बच्ने उपायहरूः विशेषज्ञको सुझाव
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार स्वस्थ जीवनका लागि भोजनको समय परिवर्तन गर्नु अपरिहार्य छ।

भोजनको सही समयः बेलुकाको खाना सूर्यास्तको आसपास वा सुत्नुभन्दा कम्तीमा २ देखि ३ घण्टा अगाडि खाइसक्नुपर्छ।

हल्का भोजनः रातिको खाना सधैँ हलुका र सुपाच्य (सजिलै पच्ने) हुनुपर्छ।

खाना खाएपछि हिँड्नेः खाना खाने बित्तिकै ओछ्यानमा जानुको साटो कम्तीमा १५–२० मिनेट घरभित्रै वा आँगनमा हिँडडुल गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

हल्का खाजाको विकल्पः यदि कुनै कारणवश राति ढिलो भयो भने भारी भोजन गर्नुको सट्टा तातो दूध, ओट्स वा थोरै फलफूल खाएर सुत्नु राम्रो हुन्छ।

अन्त्यमा, “हामी के खान्छौँ“ भन्ने मात्र होइन, “हामी कहिले खान्छौँ“ भन्ने कुराले पनि हाम्रो स्वास्थ्य निर्धारण गर्छ। त्यसैले, निरोगी रहन आजैदेखि बेलुका चाँडै खाना खाने बानी बसालौँ।