काठमाडौँ । पछिल्लो समय नेपाली समाजमा मानसिक तनाव, चिन्ता र नैराश्यताको ग्राफ तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ । युवादेखि वृद्धवृद्धासम्मका नागरिकहरूमा देखिने यो निराशाले समाजलाई गम्भीर मोडतर्फ धकेलिरहेको मनोविद् तथा समाजशास्त्रीहरूले औंल्याएका छन्। विशेष गरी आर्थिक मन्दी, सामाजिक सञ्जालको बढ्दो प्रभाव र भविष्यप्रतिको अनिश्चितताका कारण मानिसहरूमा ऊर्जा र उत्साह हराउँदै गएको देखिन्छ ।

किन बढ्दै छ त नैराश्यता?

१. आर्थिक संकट र बेरोजगारी
वर्तमान समयमा युवाहरूमा देखिएको सबैभन्दा ठूलो निराशाको कारण रोजगारीको अभाव र आर्थिक अस्थिरता हो। कडा मिहिनेत र अध्ययनका बावजुद सोचे जस्तो अवसर नपाउनु, व्यवसायहरू संकटमा पर्नु र बढ्दो महँगीका कारण दैनिक जीवनयापन कठिन हुनुले मानिसहरूमा मानसिक तनाव बढाएको छ।

२. भविष्यप्रतिको अनिश्चितता 
स्वदेशमा राजनीतिक स्थिरता र सुशासनको अभाव देख्दा युवा पुस्तामा “यहाँ केही हुँदैन“ भन्ने नकारात्मक भावना बलियो बन्दै गएको छ। वैदेशिक रोजगार वा उच्च शिक्षाका लागि विदेश पलायन हुन नपाएका वा विदेशिएर पनि सोचेजस्तो सफलता नपाएकाहरू झन् ठूलो मानसिक संकटमा परेका छन्।

३. सामाजिक सञ्जालको नकारात्मक प्रभाव
डिजिटल युगमा सामाजिक सञ्जाल (फेसबुक, टिकटक, इन्स्टाग्राम आदि) को अत्यधिक प्रयोग निराशाको अर्को प्रमुख कारण बनेको छ । सञ्जालमा देखिने अरूको ’दिखावटी’ प्रगति र सुखी जीवनसँग आफ्नो वास्तविक जीवनलाई तुलना गर्दा मानिसहरूमा हीनताबोध र एक्लोपन बढिरहेको छ।

४. पारिवारिक र सामाजिक सम्बन्धमा दूरी
व्यस्त जीवनशैली र प्रविधिको मोहका कारण परिवारका सदस्यहरूबीच आपसी संवाद घट्दै गएको छ । सुख–दुःख साटने मान्छे नहुँदा वा भावनाहरू व्यक्त गर्न नपाउँदा मानिसहरू भित्रभित्रै गुम्सिने र डिप्रेसनको सिकार हुने गरेका छन्।

नैराश्यता केवल एक व्यक्तिको मानसिक समस्या मात्र होइन, यो समाजको वर्तमान ऐना पनि हो। जब राज्यले नागरिकलाई सुरक्षा र भविष्यको ग्यारेन्टी दिन सक्दैन, तब समाजमा सामूहिक निराशा जन्मिन्छ। यसलाई समयमै सम्बोधन गरिएन भने यसले गम्भीर सामाजिक संकट निम्त्याउन सक्छ ।

समाधानका उपायहरूः अबको बाटो
बढ्दो नैराश्यतालाई न्यूनीकरण गर्न व्यक्तिगत, सामाजिक र सरकारी स्तरबाटै प्रयास हुन जरुरी छः

राज्यको भूमिकाः युवाहरूका लागि स्वदेशमै रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्ने र उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन गर्ने नीति ल्याउनु आवश्यक छ।

मानसिक स्वास्थ्यमा जोडः विद्यालय, कलेज र समुदाय स्तरमा मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी सचेतना कार्यक्रम र निःशुल्क परामर्श सेवा सञ्चालन गरिनुपर्छ।

डिजिटल डिटक्सः सामाजिक सञ्जालको प्रयोगलाई सीमित गर्दै वास्तविक जीवन, परिवार र साथीभाइसँग समय बिताउने बानी बसाल्नुपर्छ।

सकारात्मक सोचः शारीरिक व्यायाम, ध्यान र रचनात्मक कार्यहरूमा आफूलाई व्यस्त राख्नु मानसिक स्वास्थ्यका लागि फाइदाजनक हुन्छ।

नैराश्यता एक जटिल चुनौती भए तापनि यो अपरिहार्य भने होइन । समयमै यसको कारण पहिचान गरी उचित परामर्श र सहयोग पाएमा यो समस्याबाट सजिलै बाहिर निस्कन सकिन्छ । आफू वा आफ्नो वरपर कोही लामो समयदेखि निराश देखिनुहुन्छ भने नलजाई मनोविद् वा चिकित्सकको सल्लाह लिनु नै बुद्धिमानी हुनेछ ।