काठमाडौँ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनका एक वरिष्ठ अधिकारीले अमेरिका–इजरायल र इरानबीचको युद्ध अन्त्य गर्ने उद्देश्यले तयार गरिएको समझदारी पत्र एमओयूका मुख्य बुँदाहरू सार्वजनिक गरेका छन् ।

अहिलेसम्म अमेरिका वा इरानले सम्झौताको आधिकारिक प्रतिलिपि भने सार्वजनिक गरेका छैनन् भने इरानले अमेरिकी पक्षले प्रस्तुत गरेको पाठलाई औपचारिक रूपमा पुष्टि पनि गरेको छैन ।

अमेरिकी पक्षका अनुसार समझदारी पत्र लागू भएसँगै लेबनानसहित सबै मोर्चामा युद्धविराम हुनेछ, अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी हटाइनेछ र हर्मुज जलडमरूमध्य समुद्री आवागमनका लागि पुनः खुला गरिनेछ ।

सम्झौताले आगामी ६० दिनभित्र इरानको आणविक कार्यक्रम, हर्मुज जलघाँटीको भविष्यको व्यवस्थापन, अमेरिकी प्रतिबन्ध हटाउने प्रक्रिया, इरानी सम्पत्ति फुकुवा तथा ३०० अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको पुनर्निर्माण योजनाबारे विस्तृत वार्ताको ढोका खोल्नेछ ।

सम्झौताअनुसार अमेरिकाले तत्काल इरानको तेल तथा पेट्रोलियम उद्योगमाथि लागू केही प्रतिबन्धमा छुट दिनेछ ।

साथै, दुवै पक्षले प्रारम्भिक सम्झौतामा विद्युतीय रूपमा हस्ताक्षर गरिसकेको र शुक्रबारको औपचारिक हस्ताक्षरअघि पनि चाहेमा सम्झौताबाट पछि हट्न सक्ने अमेरिकी अधिकारीले बताएका छन् ।

सम्झौताका मुख्य बुँदा
समझदारी पत्रमा अमेरिका, इरान र उनीहरूका सहयोगीहरूले तत्काल तथा स्थायी रूपमा सैन्य गतिविधि अन्त्य गर्ने, एकअर्काविरुद्ध बल प्रयोग नगर्ने तथा लेबनानको सार्वभौमिकता र भौगोलिक अखण्डताको सम्मान गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् ।

दुवै देशले एकअर्काको सार्वभौमिकता सम्मान गर्ने र आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने सहमति गरेका छन् ।

साथै, अधिकतम ६० दिनभित्र अन्तिम सम्झौतामा पुग्ने लक्ष्य राखिएको छ, जसलाई पारस्परिक सहमतिमा थप लम्ब्याउन सकिने व्यवस्था गरिएको छ ।

सम्झौताअनुसार अमेरिका ३० दिनभित्र इरानमाथिको नौसैनिक नाकाबन्दी पूर्ण रूपमा हटाउन सहमत भएको छ । त्यसैगरी अन्तिम सम्झौतापछि ३० दिनभित्र अमेरिकी सैन्य बललाई इरानको सीमाक्षेत्रबाट हटाइने उल्लेख छ ।

इरानले भने ६० दिनसम्म फारसी खाडी र ओमान सागरबीचका व्यापारिक जहाजहरूलाई निःशुल्क र सुरक्षित आवागमनको व्यवस्था गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ । साथै, हर्मुज जलघाँटीको भावी प्रशासन र समुद्री सेवाबारे ओमान तथा अन्य खाडी राष्ट्रहरूसँग छलफल गर्नेछ ।

३०० अर्ब डलरको पुनर्निर्माण योजना
अमेरिकाले आफ्ना क्षेत्रीय साझेदारहरूसँग मिलेर कम्तीमा ३०० अर्ब डलर बराबरको इरान पुनर्निर्माण तथा आर्थिक विकास योजना तयार गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ। यसको कार्यान्वयनको ढाँचा अन्तिम सम्झौताभित्र तय गरिनेछ ।

त्यस्तै, संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्, अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी तथा अमेरिकाले एकतर्फी रूपमा लगाएका सबै प्रकारका प्रतिबन्ध हटाउने विषयमा अन्तिम सम्झौताभित्र सहमति जुटाउने उल्लेख गरिएको छ ।

आणविक कार्यक्रमबारे सहमति
इरानले आफूले आणविक हतियार विकास वा प्राप्त नगर्ने प्रतिबद्धता पुनः दोहोर्‍याएको छ। दुवै पक्षले संवर्द्धित युरेनियमको मौज्दात व्यवस्थापनबारे अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सीको निगरानीमा सहमति खोज्नेछन् ।

अन्तिम सम्झौता नहुँदासम्म इरानले आफ्नो वर्तमान आणविक कार्यक्रम यथावत राख्नेछ भने अमेरिकाले नयाँ प्रतिबन्ध लगाउने वा क्षेत्रमा थप सैन्य बल तैनाथ नगर्ने सहमति भएको छ ।

इरानी सम्पत्ति फुकुवा र अनुगमन संयन्त्र
सम्झौताअनुसार अमेरिकाले रोक्का गरिएका इरानी सम्पत्ति तथा कोष प्रयोगका लागि उपलब्ध गराउनेछ ।

साथै, इरानी कच्चा तेल, पेट्रोलियम पदार्थ र तिनसँग सम्बन्धित बैंकिङ, बीमा तथा ढुवानी सेवाका लागि आवश्यक छुट र अनुमति तत्काल जारी गर्नेछ ।

समझदारी पत्रको प्रभावकारी कार्यान्वयन तथा अन्तिम सम्झौताको पालना सुनिश्चित गर्न संयुक्त अनुगमन संयन्त्र स्थापना गरिनेछ ।

सम्झौतामा अन्तिम रूपमा पुगिएपछि त्यसलाई संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्को बाध्यकारी प्रस्तावमार्फत अनुमोदन गरिने व्यवस्था पनि समावेश गरिएको छ ।