काठमाडौ ।लामो समयदेखि जारी तनावपछि सन् २०२५ र २०२६ को सुरुवाती महिनामा उत्कर्षमा पुगेको इरान–अमेरिका प्रत्यक्ष सैन्य टकराव हालै सम्पन्न ‘इस्लामावाद समझदारी’ मार्फत युद्धविराममा परिणत भएको छ।

यो विनाशकारी युद्धले मध्यपूर्वको भूराजनीतिमा दूरगामी असर पारेको छ, जसमा दुवै पक्षले ठुलो मूल्य चुकाउनुका साथै रणनीतिक परिवर्तनहरू पनि भोगेका छन्।

अमेरिकाले के पायो ?

यो युद्ध र त्यसपछिको समझदारीबाट अमेरिकाले मुख्य रूपमा आफ्नो सुरक्षा चासोको सम्बोधन र विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा नियन्त्रण कायम गर्ने अवसर पाएको छ।

अमेरिकी नेतृत्वको सैन्य आक्रमणले इरानको परमाणु कार्यक्रम, महत्त्वपूर्ण सैन्य पूर्वाधार र रक्षा–औद्योगिक क्षमतालाई व्यापक रूपमा ध्वस्त पारेको छ। अमेरिकाले इरानलाई परमाणु हतियार निर्माणको दिशामा अघि बढ्नबाट रोक्न सफल भएको दाबी गरेको छ।

यसका साथै, इरानद्वारा बन्द गरिएको रणनीतिक जलमार्ग 'स्ट्रेट अफ हर्मुज' खुला गराउनु अमेरिकाको ठुलो उपलब्धि हो। यसबाट अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको प्रवाह पुनः सुचारु भई विश्व अर्थतन्त्रमा आएको संकट कम भएको छ। यद्यपि, युद्धका कारण उसका खाडी सहयोगी राष्ट्रहरू सुरक्षित रहन नसक्दा अमेरिकाको सुरक्षा ग्यारेन्टीमाथि भने केही प्रश्न उठेका छन्।

इरानले के गुमायो ?

यो युद्धमा इरानले अपूरणीय भौतिक र मानवीय क्षति बेहोरेको छ। अमेरिकी र इजरायली हवाई आक्रमणमा परी इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीसहित दर्जनौँ शीर्ष सैन्य तथा राजनीतिक नेतृत्वको ज्यान गएको छ। देशको कमान्ड संरचना, वायु रक्षा प्रणाली र तेल डिपोहरू पूर्ण रूपमा नष्ट भएका छन्।

सैनिक क्षतिका अलावा, अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी र प्रतिबन्धका कारण इरानको अर्थतन्त्र तहसनहस भएको छ। देशमा चरम मुद्रास्फीति र खाद्यान्न अभाव चुलिएको छ।

तर, यति ठुलो क्षतिका बाबजुद इरानी शासन व्यवस्था ढलेन। बरु, नयाँ समझदारीमार्फत अमेरिकाले इरानी सत्तालाई वैधता दिनुपरेको छ र इरानले 'स्ट्रेट अफ हर्मुज' मा आफ्नो बलियो सैन्य उपस्थिति र नयाँ नियन्त्रण कायम राख्दै भविष्यका लागि बलियो 'बार्गेनिङ पावर' सुरक्षित गरेको छ।